Χοροί, τραγούδια και φορεσιές από τα Μέγαρα Αττικής και ιστορικά – λαογραφικά στοιχεία αυτών.

Εισήγηση – Διδασκαλία: Δημήτριος (Τζίμης) Θ. Ηλίας

Το ΚΕΠΕΜ έχει τη μεγάλη χαρά και την ιδιαίτερη τιμή να φιλοξενεί, για δεύτερη φορά στα εκπαιδευτικά σεμινάρια χορού, έναν από τους τελευταίους – εν ενεργεία – μεγάλους Δασκάλους του ελληνικού χορού, τον κ. Δημήτρη Θ. Ηλία, έναν γνήσιο εκφραστή της λαϊκής παράδοσης της ιδιαιτέρας πατρίδας του, των Μεγάρων της Αττικής.

Τα Μέγαρα είναι μία πανάρχαια ελληνική πόλις και η αρχή της ιστορίας της χάνεται ανάμεσα στον μύθο και την πραγματικότητα.
Η γεωγραφική θέση των Μεγάρων (40 χλμ. από την Αθήνα και 40 χλμ. από την Κόρινθο), θέση «κλειδί», καθώς και το ήπιο κλίμα της περιοχής συνετέλεσαν στην ανάπτυξη του εμπορίου, της γλώσσας, των ηθών και των εθίμων και γενικά στην ανάπτυξη του πολιτισμού τους. Από ολόκληρη την Αττική, μόνο στα Μέγαρα δεν ομιλείται η αρβανίτικη γλώσσα. Οι Μεγαρίτες «δεν είναι αρβανίτες».

Οι Μεγαρείς ανέκαθεν υπήρξαν εργατικοί, ιδιαίτερα φιλόξενοι και πολύ φιλοπάτριδες. Κύρια ασχολία τους είναι η γεωργία (αμπέλια, σιτηρά, ελιές), η πτηνοτροφία και τελευταία τα κηπευτικά. Τα προϊόντα τους διοχετεύονται στην μεγάλη αγορά των Αθηνών. Στις διασκεδάσεις τους τραγουδούν και χορεύουν πολύ ωραία (ιδίως οι παλαιότεροι) και διατηρούν τα πατροπαράδοτα ελληνικά έθιμά τους.

 

ΧΟΡΟΙ

Χορούς και τραγούδια των Μεγάρων Αττικής – καρπός του πολυετούς ακάματου και αδιάλειπτου ερευνητικού έργου του εισηγητή μας κ. Δημήτρη (Τζίμη) Θ. Ηλία – θα έχουμε την ευκαιρία να διδαχθούμε, σ᾿ σεμινάριο πλούσιο σε ιστορικές και λαογραφικές πληροφορίες, ως μια πρώτη προσέγγιση στην Μεγαρική μουσικο-χορευτική παράδοση. Ενδεικτικά:

  • Το μικρό μου. Γυναικείος συρτός χορός της τράτας, σε 7σημο ρυθμό.
  • Λαμπρή καμάρα. Γυναικείος χορός τράτα, αργός τελετουργικός με οκτώ βήματα.
  • Τα ρουσάλια. Ανδρικό έθιμο αγερμού της Δευτέρας του Πάσχα.
  • Αγιώργης. Γυναικείος χορός τράτα, σε αργό μακρόσυρτο σκοπό και 4άσημο ρυθμό.
  • Ελενίτσα ή «Μπέρδε και μπέρδε…». Μικτός διπλός, αποκρηάτικος, χορός.
  • Λουλουβίκος. Μικτός αποκρηάτικος πηδηχτός χορός, με βήματα τύπου στα τρία.
  • «Της τριανταφυλλιάς τα φύλλα…». Μικτός χορός, καλαματιανός, σε 7άσημο ρυθμό, κατά το πλείστον αποκρηάτικος.
  • Καρσιλαμάς ή Γκαρτζιλαμάς (Η Μαριώ). Αντικρυστός χορός σε ελεύθερο σχήμα και 9άσημο ρυθμό.
  • Καρσιλαμάς του γάμου. Καλαματιανός, σε 7σημο ρυθμό.
  • Χατζηχρήστος. Μικτός διπλός χορός σε συρτό (4άσημο) και τσάμικο.
  • Μπάλλος. Ζευγαρωτός αντικρυστός χορός σε 4σημο ρυθμό.
  • Χασάπικος. Ιδιότυπος τύπος χασάπικου που χορεύεται από 2 άνδρες

 

ΝΤΟΠΙΟΙ ΧΟΡΕΥΤΕΣ

Ντόπιοι Μεγαρίτες, άνδρες και γυναίκες – από το Λαογραφικό Συγκρότημα Μεγάρων – θα έρθουν από τα Μέγαρα, ειδικά για το σεμινάριό μας, για να συμβάλλουν στην εκπαιδευτική διαδικασία – χορεύοντας και τραγουδώντας μαζί μας – αλλά και στη «ζωντανή» παρουσίαση αυθεντικών Μεγαρίτικων φορεσιών.

 

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΕΙΣΗΓΗΤΟΥ

Ο Δημήτριος Θ. Ηλίας γεννήθηκε και μεγάλωσε στα Μέγαρα της Αττικής. Είναι απόγονος της μουσικής «οικογένειας των Λιάδων» από τα Μέγαρα, που ήταν όλοι τους λαϊκοί οργανοπαίκτες από την εποχή της Τουρκοκρατίας, όπως αναφέρεται σε έρευνα του μουσικού αρχείου της Ακαδημίας Αθηνών.

Από μικρός – μαθητής Δημοτικού – έμαθε μουσική στη φιλαρμονική του Δήμου Μεγαρέων και έπαιζε κλαρίνο. Από πολύ μικρός έπαιζε σε όλες τις θεατρικές παραστάσεις του σχολείου του και του κατηχητικού και, όπου χρειαζόταν, τραγουδούσε ή έψελνε. Τα δημοτικά τραγούδια και τους χορούς βίωνε από μικρό παιδί στο πατρικό του σπίτι στα Μέγαρα. Μπροστά ο πατέρας του να παίζει βιολί και να χορεύει καλαματιανό ή συρτό και δίπλα ο «Τζίμης» (όπως τον φώναζαν) να αντιγράφει τα πατήματα του χορού και τα λόγια των τραγουδιών. Του αρέσει να λέει ότι: γεννήθηκε χορεύοντας και ζει επειδή χορεύει.
Την τεχνική της βυζαντινής μουσικής την πρωτόμαθε σε κατηχητικό σχολείο των Μεγάρων. Κάθε Κυριακή έψελνε στην εκκλησία κοντά στους ψάλτες της ενορίας του. Το 1958 έρχεται στην Αθήνα για σπουδές και γνωρίζεται με τον Σίμωνα Καρά, τον μεγάλο εθνομουσικοδιδάσκαλο όπου παρακολουθεί μαθήματα δημοτικών τραγουδιών και βυζαντινής μουσικής.

Το 1966 «μπαίνει» στο Λύκειον Των Ελληνίδων Αθηνών και γίνεται αμέσως μέλος της μεγάλης χορευτικής ομάδας (αφού ήξερε πια να χορεύει και να τραγουδάει). Εκεί γίνεται γνωστός ως «Τζίμης από τα Μέγαρα». Για 25 περίπου χρόνια ανελλιπώς με τη χορευτική ομάδα του Λυκείου Των Ελληνίδων συμμετέχει σε αμέτρητες παραστάσεις ελληνικών χορών στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Το 1973 αναλαμβάνει να πραγματοποιήσει την αναβίωση του Χορού της Τράτας στα Μέγαρα μετά από παράκληση του τότε Δημάρχου. Για την πραγματοποίηση αυτής της προσπάθειας συζητ